Τετάρτη, Ιανουαρίου 30, 2008

Τα πνεύματα.

Πεθύμησα τους τόνους και τα πνεύματα.

Ηταν κάτι μικρά σημαδάκια πάνω από τα φωνήεντα που μας ταλαιπωρούσαν. Εδιναν όμως ένα μυστήριο στην γλώσσα. Ισως να ήταν εκείνο το ακατανόητο στοιχείο που διέφευγε παρά τις εξηγήσεις της κυρά- Γραμματικής, όπως ακριβώς γίνεται με μια γυναίκα που στολίζεται με πολύ συγκεκριμένα πράγματα αλλά με έναν δικό της τρόπο τελείως προσωπικό ώστε το αποτέλεσμα να κρατά πάντα ένα στοιχείο κρυφό.

Η λέξη «τόνος» μας προδιέθετε για την χρησιμότητά του μα όπως και οι σημερινοί μαθητές, περνούσαμε ώρα πολλή πάνω από τις πρώτες αράδες μας συλλαβίζοντας μεγαλόφωνα ώσπου να καταλήξουμε πού θα τον τοποθετήσουμε. Οι απόπειρές μας συχνά κατέληγαν σε διφορούμενα αποτελέσματα που μαζί με τις ανορθογραφίες μας προξενούσαν γέλιο στους μεγαλύτερους. «Κάλλη χρόνια» αντί για «καλή χρονιά» τους έκανε πιθανότατα να σκεφτούν ότι τα πρώτα δεν πάνε με τα δεύτερα ενώ ο σωστός τονισμός αποκαθιστούσε τα πράγματα.

Αφού ξεπεράσαμε αυτό το στάδιο, υπήρχε πρόβλημα με την περισπωμένη. Εκτός από την καλλιγραφίας της- υπήρχαν όλων των ειδών, καμπυλωτές σαν ναζιάρικο φρύδι, κυματιστές ή τελείως λιτές πάντα όμως έπεφταν σαν κεραυνός πάνω στην συλλαβή- έπρεπε να γνωρίζεις κάποιον κανόνα για να την χρησιμοποιήσεις, ειδεμή η αμφιβολία σε κατέτρωγε. Το θέμα ήταν να καταλάβεις γιατί τα «μήλα» παίρνουν οξεία ενώ το «μήλο» περισπωμένη. Συνήθως μετά το πέρας του διαγωνισμού διαπιστώναμε ότι κατά την κλίση των ονομάτων τις είχαμε τοποθετήσει λάθος. Η βαθμολογία έπεφτε κατακόρυφα και σου έμενε κατά νου ες αεί ότι «μακρό προ μακρού οξύνεται» ενώ «μακρό προ βραχέως περισπάται».

Τα πράγματα ήταν ολοφάνερα δύσκολα με τα πνεύματα. Δασεία, ψιλή, τι να βάλεις δεν ήξερες. Και η λέξη «πνεύμα» είχε από μόνη της κάτι το τρομακτικό. Ωστόσο υπήρχε μια ομοιομορφία σε ορισμένες περιπτώσεις. Φερ ειπείν,ήξερες ότι οι λέξεις από ύψιλον δασύνονται. Κανείς ωστόσο εκείνα τα χρόνια δεν στάθηκε στην έννοια της λέξεως «δασύς». «Πυκνός» και όσον αφορά στην προφορά «φωνήεν που συνοδεύεται από εκπνοή αέρα», κάτι που εξηγεί γιατί τα δάνεια από την ελληνική γράφονται με το δασύ λατινικό h αντικαθιστώντας το αρχικό δασύ φωνήεν της ελληνικής, helicoptere, hymne και λοιπά. Ηταν μια παράλειψη αυτό. Θεωρεί κανείς ότι τέτοιες εξηγήσεις είναι δυσνόητες για τα κεφαλάκια της πρώτης μαθησιακής ηλικίας. Ωστόσο ήταν πολύ πιο βαρύ το φορτίο των ανεξήγητων κανόνων. Στηρίζονταν στην τυφλή αποστήθιση ταλαιπωρώντας μας ακριβώς όπως εκείνοι οι αμέτρητοι κανόνες του savoir-vivre, πώς πρέπει να χαιρετούμε τους μεγαλύτερους, πώς να τρώμε στο τραπέζι ή να φυσούμε την μύτη μας. Ολες οι εξηγήσεις που τους φώτισαν αργότερα αποκάλυψαν έναν ιδιαίτερο κόσμο πλήρη φαντασίας, πολύ πιο κοντινό στην ιδιοσυγκρασία της παιδικής ηλικίας. Το να απλουστεύεις τα πράγματα είναι σαν να τα γδύνεις από την ουσία τους. Και είναι λογικό όταν χάνεται η ουσία να καταντά το απλό δυσνόητο. Από κει κρατά η δυσφορία που ένιωθα χρόνια ολόκληρα για την γραμματική. Ομως πώς γλυκαίνει η γλώσσα όταν την εξηγείς και την νιώθεις σωματικά, σαν πνοή. Θυμάμαι την έκπληξη που δοκίμασα με τα σύμφωνα, όταν τα ξεχώρισα σε χειλικά που προφέρονται με τα χείλη, οδοντικά και του λάρυγγα. Νιώθεις σαν πνευστό, όργανο που χρησιμοποιεί η γλώσσα και όχι το αντίθετο. Συνήθως το ξεχνούμε αυτό με την μητρική μας. Δεν θυμόμαστε πια την εντύπωση που μας έκαναν οι ήχοι στην βρεφική μας ηλικία. Μπαίνουμε στην διαδικασία ξανά με τις ξένες γλώσσες σαν βρεθούμε μπροστά σε ήχους ασυνήθιστους που δεν έχει η μητρική μας. Τότε γινόμαστε ξανά ηχείο. Κι η γλώσσα αποκτά εκ νέου την γοητεία της. Πρέπει να την προσεγγίσεις με τον δικό της τόνο και την δική της μουσικότητα, κάτι που γίνεται και με τις τοπικές διαλέκτους της μητρικής μας. Πολλοί κοροϊδεύουν τα “επαρχιώτικα”. Κι όμως είναι ένας άλλος τρόπος να ακούσεις ξανά όπως όταν πρωτάρχισες να αφουγκράζεσαι την μητρική σου για να μιλήσεις. Πολλές φορές ζήτησα από ανθρώπους άλλης εθνικότητας να μου πουν πώς ακούγεται στο αυτί τους η ελληνική. Εχω την εμπειρία των ξένων γλωσσών, πώς ηχούν, για την δική μου που την μιλώ δεν την έχω. Πρόκειται για ένα είδος κουφαμάρας, σχεδόν αναπηρίας να μην ακούς την γλώσσα σου. Είμαστε λίγο καλύτερα από τους κωφούς που δεν ακούν τίποτα.

Η κατάσταση ήταν λίγο καλύτερη με τα τηλέφωνα. Η χροιά της φωνής περνώντας μέσα από τα καλώδια, άλλαζε και δοκίμαζε κανείς την έκπληξη ακούγοντας μια γνωστή φωνή διαφοροποιημένη. Γίνονταν και φάρσες με μαντήλια μπροστά στο στόμα, καζούρες ή άλλα της καρδιάς που δεν τολμούσαν να εμφανιστούν στο φυσικό τους. Υπήρχε και ένα παιδικό παιγνίδι «το σπασμένο τηλέφωνο» όπου οι λέξεις άλλαζαν δραματικά από παίκτη σε παίκτη καταλήγοντας σε ασυνεννοησία. Ποιος θα το πίστευε ότι θα γίνουν κάποτε τα τηλέφωνα κινητά και ότι θα συνεννοούμαστε σιωπηλά μέσα από μηνύματα. Υπάρχουν τα νοήματα χωρίς τον ήχο. Το γέλιο που σηματοδοτείται από μια συντομογραφία (lol), η θλίψη από μια ηλεκτρονική emoticon. Νιώθεις λίγο θλιβερά διαβάζοντας, δεν υπάρχει καν ο γραφικός χαρακτήρας όπως στα παλιά μηνύματα που άφηνε κάποιος στην πόρτα σου. Και είναι λίγο σαν κοινή αρρώστια από την οποία υποφέρετε και οι δυο σαν απαντάς. Μια διευκόλυνση σαν εκείνες που σου κάνει η τράπεζα ή ριπή από τον κόσμο της τεχνολογίας που ξεριζώνει σιγά-σιγά την γλώσσα σου.

Η κατάργηση του πολυτονικού σήμανε μέσα μου ένα μικρό συναγερμό. Χωρίς να ξέρω γιατί. Σαν προπομπός κάποιου κακού. Πολλοί είπαν για εθνικιστικές αξίες και για την μάχη που έγινε στην Γαλλία για την cedille. Δεν με έπειθε όμως καμιά τέτοια θεωρία. Τώρα καταλαβαίνω βλέποντας την μονοτονική παράταξη των φθόγγων ότι ήταν θέμα αισθητικής. Τα πολυτονικά κείμενα μου φαίνονται πιο μεστά μόνο και μόνο από το πλήθος και την πολυμορφία των τόνων τους. Μου δίνουν την αίσθηση του χορτασμού. Και καταλαβαίνω ότι αυτή η αισθητική ήταν ταιριαστή με το σημαινόμενο. Απογυμνώνοντας την γραφή από τους τόνους δεν ένιωσα απλούστευση αλλά ανοστιά. Κι όλα αυτά για να μην χάνεται ώρα με άχρηστα πνεύματα που δεν αντιστοιχούν σε τίποτα πια, είπαν. Ο όγκος των γνώσεων ήταν τόσος που έπρεπε να καταργηθούν τα περιττά. Πώς χάνεται η ώρα με το περιττό; Δεν είναι η νόστα της ζωής το περιττό;

Και να, που οι συναντήσεις και το απλό τηλεφώνημα φαντάζουν περιττά κι αυτά. Ϊσως με τις νέες προόδους της τεχνολογίας, πέραν του msn messenger και των ηλεκτρονικών μηνυμάτων με τις αθόρυβες γραμματοσειρές, να σιωπήσει περισσότερο ο άνθρωπος. Να προσομοιάσει όλο και περισσότερο εκείνη την άυλο κατάσταση που με τρομοκρατούσε λίγο όταν συνέχεα τα «πνεύματα» της γραμματικής με τα πνεύματα της ονειροφαντασίας που τα περίμενε κανείς να εμφανιστούν ασώματα μέσα από χαλάσματα και πύργους. Τώρα έχουν εκσυγχρονιστεί κι αυτά και προβάλλουν σιωπηλά μέσα από οθόνες παντός είδους.

16 σχόλια:

  1. Kαλημερα σας Ντιανα.θιξατε ενα θεμα που πολυ με ποναει κι εμενα αλλα για αλλους λογους απο σας.Ημουν μαθητρια που ουδεποτε ειχε προβλημα με την γραμματικη.Αντιθετως ημουν εντελως ''σκραπας'' στην Αλγεβρα.Λατρευα την Γεωμετρια ,μισουσα δε την Τριγωνομετρια.Ειχα ομως την ταση και την εχω ακομα ,να γραφω κεφαλαια γραμματα.Αυτη η ταση μου παρουσιαστικε στις τελευταιες ταξεις του δημοτικου σχολειου πολυ εντονα κι επιδεινωθηκε στο γγυμνασιο σε σημειο να μην πηγαινει αλλο.Υπηρχαν καθηγητες που με κοροιδευαν γιατι στα γραπτα μου οπου ημουν υποχρεομενη να γραφω με μικρα γραμματα ,που και που πετουσα και κανενα κεφαλαιο καπα η νι.Αυτο εγινε ακομη χειροτερο οταν αρχισα να μαθαινω και Λατινικα.Μετα μπερδευα μικρα,κεφαλαια και Λατινικα ωσπου τελειωνοντας το εξαταξιο τοτε γυμνασιο,απελευθερομενη εγραφα μονο κεφαλαια.Οπως καταλαβενετε η ταση μου αυτη δημιουργουσε μεσα μου μεγαλα ερωτηματικα με τους τονους και τα πνευματα.Ηξερα που θα μπει περισπωμενη αλλα αρνιομουν να τη βαλω.Ηξερα που θα μπει δασεια, δισανασχετουσα ,χωρις να καταλαβαινω γιατι.Πιστευω οτι η διαθεση μου να γραφω με κεφαλαια καταργουσε μεσα μου αυτοματως οξειες ,περισπωμενες,δασειες κλπ κλπ.Δεν μπορεσα ποτα να εξηγησω ουτε ακομη και τωρα τι μου συνεβαινε.Προσφατα ανοιγοντας το μπλογκ μου,εβαλα τον εαυτο μου σε μεγαλη δοκιμασια να γραφω με μικρα γραμματα γιατι με το που αφησα μηνυμα με κεφαλαια ακουσα τα εξ αμαξης.Μου ειπαν οτι φωναζω για κατι κι αναρωτηθηκα για πρωτη φορα:Ειναι δυνατον ενας ανθρωπος να φωναζει τοσα χρονια για κατι και να μην το παρει χαμπαρι?ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το θέμα με τα "κεφαλαία" είναι ότι ως μη επιδεχόμενα τόνους, μπορούν να εκληφθούν και ως "κεφάλαια". Αν κάποιος διαθέτει μερικά, είναι αναμενόμενο να έχει μια τέτοια ροπή αρνούμενος να χρησιμοποιήσει μικρά γράμματα με τόνους. Τα μικρά χρειάζονται τόνους ή οι τόνοι τα μικρά κανείς δεν μπόρεσε να πει μέχρι στιγμής. Πάντως είναι γενικώς αποδεκτό ότι μικρά και τόνοι ακολουθούν το Κεφαλαίο ως πιο ταπεινά. Φανταστείτε ότι η μακριά σειρά των μικρών παρατάσσεται στην γραμμή το ένα δίπλα στο άλλο ξεδιπλώνοντας ένα νόημα, χωρίς όμως το Κεφαλαίο μοιάζουν ακέφαλα. Για τον λόγο ότι ακριβώς αυτό αποφασίζει μέχρι πού θα πάνε τα μικρά. Σκεφτείτε ότι λένε και λένε και ξάφνου έρχεται το Κεφαλαίο και τα σταματά. Σταματήστε λέει το Κεφαλαίο και αυτά σωπαίνουν. Και μόλις μιλήσει αυτό τα μικρά ξεχύνονται πάλι να πουν αυτά που θέλουν στα βιαστικά. Ένα σούσουρο απλώνεται καθώς στριμώχνονται το ένα δίπλα στο άλλο σε συλλαβές, ένα δυο ξεπετάγονται λίγο πιο ψηλά πάνω από την νοητή γραμμή που τα στοιχίζει σίρριζα έτσι ώστε να μην ξεχωρίζει κανένα και μερικά άλλα απλώνουν μια ουρίτσα κάτω από την γραμμή κουνώντας την ελαφρά. Όσο και να τρέχουν όμως ζουν με το φάσμα του Κεφαλαίου μπροστά στα μάτια τους. Γι αυτό τόσο κοντινές και οι έννοιες, κεφαλαίο και κεφάλαιο. Στην κεφαλή παραπέμπουν...και το θέμα παραμένει η απελευθέρωση των μικρών από τους μεγαλυτέρους τους τα κεφαλαία ή τα κεφάλαια....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. θα έλεγα ότι αν και η γλώσσα είναι πιο άηχη, ο άνθρωπος, αντί να σιωπήσει, αντίθετα αναλώνεται σε φλυαρίες. Σε πολλές περιπτώσεις έχει τύχει να πάρει το αυτί μου κουβέντες, βλέπω συζητήσεις στην τηλεόραση κτλ και μου φαίνονται ότι η πλειοψηφία είναι απλά κουβέντες του αέρα. Ίσως, μαζί με τη νοστιμάδα, χάθηκε και η βαρύτητα του λόγου.

    πολύ ενδιαφέρον ποστ, εγώ δεν τις πρόλαβα τις ψιλές και τις δασείες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Εγώ πάντως σε τέτοιες περιπτώσεις τηλεοράσεως κλπ.....κλείνω τον ήχο και τότε πραγματικά ανοιγοκλείνουν το στόμα τους ...στον αέρα...:)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Το παρτυ του Σαββατου αρχισε απο το μπλοκ μου αγαπητη μου κυρια !Δεν σας ειδα και μ ενδιαφερει παντα η αποψη σας καθ ολοκληριαν!Να ειστε καλα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Αυτό δεν είναι πάρτυ είναι δεξίωσις. Ερχομαι και φεύγω στις μύτες των ποδιών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Με μεταφέρατε πολλά χρόνια πίσω,στα χρόνια των δασειών ,των περισπωμένων,στα χρόνια του τδθ,πβφ,κγχ...
    Δεν ήμουν καλή μαθήτρια.Οχι γιατί δεν αγαπούσα τα γράμματα αλλά γιατί μου είχε δηλωθεί κατηγορηματικά "δεν θα σπουδάσεις".Από αντίδραση δεν διάβαζα, έκανα απουσίες.
    Δεν διάβαζα τα μαθήματα μου εκτός από τα αρχαία ελληνικά.Ισως γιατί συμπαθούσα την καθηγήτρια,ίσως γιατί αυτή με πλησίασε, κατάφερα λοιπόν στο μάθημα των αρχαίων ελληνικών νάμαι η καλύτερη της τάξης.Αγαπούσα τα πνεύματα,τα μέρη του λόγου,τις κλήσεις,τις φωνές,τους χρόνους...πωπω τι όμορφες λέξεις...
    Νάστε καλά γιατί διαβάζοντας τα όσα γράψατε κατάφερα να ξεφύγω από την εκσυχρονισμένη εποχή μας να μεταφερθώ στην εποχή της ματσαράγγας(δεν την χρησιμοποίησα ποτέ)της φάρσας με μαντήλια μπροστά στο στόμα,της καζούρας ή άλλα της καρδιάς που δεν τολμούσαμε:))

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Ναι, τελικώς από τα πνεύματα άρχισα και στις καζούρες κατέληξα :) Ισως επειδή για να κάνεις καζούρα πρέπει να είσαι "πνευματώδης". Αστειεύομαι! :) Χάρηκα που σας μετέφερα αλλού. Το δρομάκι σας γεμάτο σκέψεις και καλλιτεχνήματα απ ό,τι είδα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Μου αρεσε πολυ το ποστ.Προς χαριν όλων των "πονεμένων" παλιών συμμαθητών σκέφτηκα οτι το μονοτονικό μπορει να απλοποιήσει κάποια πράγματα-Ακριβώς όμως εκείνη την στιγμή άρχισα να γράφω με κεφαλαία και μολύβι(ακόμη έτσι κάνω αν δεν πληκτρολογώ).

    υγ. νομίζω οτι μπορούσες να κατευθύνεις καλύτερα την εκφορά του προφορικού λόγου συναντόντας τις περισπωμένες και τα πνεύματα.

    Καλημέρα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Καλησπέρα Ψουξ και καλώς ήλθατε. Το μολυβάκι είναι ένας άλλος ξεχασμένος σύντροφος της προσπάθειας και της περισυλλογής. Στις πρώτες τάξεις του δημοτικού γράφαμε με μολύβι ως δόκιμοι της γραφής. Θυμάμαι μόνο οι 2 τελευταίες τάξεις είχαν δικαίωμα στο "μπικ" που ήταν πάντα μπλε. Συγχρόνως αποκτούσε νόημα και η δίχρωμη γόμα- εκείνη με το σκληρό γαλάζιο τελείωμα- ικανή να σβήνει μελάνη. Τότε έπαυε και η "Αντιγραφή" που γινόταν στο αντίστοιχο τετράδιο, μισό λευκό και μισό με ρίγες. Στο λευκό μέρος ζωγραφίζαμε κάτι σχετικό με το θέμα της αντιγραφής μας..

    Τι μου θυμήσατε αγαπητέ με το "μολύβι" σας...να τώρα θυμήθηκα και την μπλε κόλλα που ντύναμε τα τετράδια. Δεν τα κατάφερνα με την τσάκιση στις γωνίες . Μετά βγήκαν εκείνα με το πλαστικό κάλυμμα και κάναμε σαν τρελλοί να τα αγοράσουμε ...πού να ξέραμε τι χάναμε...:)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. ωραίον μνημόσυνον, αγαπητή κυρία. Και πρωτοφανές, αφού ο νεκρός αυτονεκρολογείται.
    Περαστικά, περαστικά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Τα πνεύματα (ίσως)η πρόφαση για όλα όσα παίρνουν το χαρακτηρισμό του περιττού και του ανώφελου.
    Πού χώρος για σημαδάκια και θύμησες πεπαλαιωμένες......

    Υ.Γ. Όχι, δεν είμαι νοσταλγός τους. Θλίβομαι μόνο για όσα πετάγονται απ'τη ζωή μας ως μη αρμόζοντα στα δεδομένα ή τις ανάγκες των ημερών

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Καλημέρα Meril. Ετσι ακριβώς μια πρόφαση. Ούτε εγώ νιώθω νοσταλγία με την έννοια του πόνου. Δεν παύει όμως να είναι μια απώλεια που στηρίζεται στην λογική του "πρακτικού". Πρακτικό..πρακτικό φτάνουμε τελικώς στην εξομοίωση των πάντων. Πρακτικά ρούχα, πρακτικά παππούτσια, πρακτικά φαγητά, πρακτικά σπίτια, πρακτικές σχέσεις...πρακτική γλώσσα ...ε! όταν φτάσει εκεί, το μαχαίρι έχει φτάσει στο κόκαλο πια. Το μέλλον ανατέλει πρακτικό κι αυτό με πρακτικά όνειρα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Σωστα τα λες. Εγω στα χειρογραφα ακομα γραφω με περισπωμενες, και το απολαμβανω.

    Στην Ισπανια οπως εμαθα θεσμοθετηθηκε ηδη στον γραπτο λογο εκτος των αλλων και το εξης. Στις ερωτηματικες προτάσεις εκτος απο το ερωτηματικο σημειο στιξης στο τελος της προτασης γραφουν και ενα στην αρχη [!] ωστε ο αναγνωστης να ... προετοιμαζεται.
    Επισης πλεον τα παιδακια εχουν αρχισει -και καλα κανουν- να χρησιμοποιουν και ''φατσουλες'' στα κειμενα τους, στον γραπτο λογο, για να τον κανουν ζωηρότερον.

    Ετσι ειναι. Ου γαρ ερχεται μονον.

    Και ευχαριστω για την εμπνευση, κατι σχετικο μου εδωσες να ποσταρω προσεχως.

    Οι Χαιρετισμοι αργουν φετος.
    [ασχετο αυτο, χι χι]

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. ? Ετσι ε;
    ? Τώρα πλάκα με κάνεις για την Ισπανία;Αλλά δεν το αποκλείω κιόλας γιατί άκου κάτι ακόμα πιο περιέργο. Σε αυτή την χώρα - και το ξέρω από σίγουρη πληροφορία αυτό- όταν κάποιος χρωστά χρήματα δεν τον πηγαίνουν στα δικαστήρια στα οποία ως γνωστό σπάνια βρίσκει κανείς άκρη αλλά φροντίζουν να τον συνοδεύει παντού ΜΑ ΠΑΝΤΟΥ! ένας "κράχτης". Αυτός είναι ένας επαγγελματίας άνθρωπος ντυμένος στα μαύρα - κουστούμι και άσπρο πουκάμιασο- που απλώς τον ακολουθεί αμίλητος! Ετσι ΌΛΟΙ ξέρουν ότι χρωστά....

    ? Τρομερό δεν είναι;


    υγ κοίτα να περνάς πιο συχνά...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  16. Ξυπνησα μ ενα πνευμα πανω στο κεφαλι μου που το λενε πονοκεφαλο.Φιλω σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

 
...ευχαριστώ για τον χρόνο σου.